Soğuk Sac Derin Çekme (Deep Drawing) Pratiği

• Rehber
• CHY Mühendislik Ekibi

Klasik bir otomotiv OEM üreticisinde pres hattını durduran en büyük kâbus, "derin çekme" (deep drawing) operasyonu sırasında kalıbın içindeki çeliğin yarılmasıdır. Özellikle çamurluk, kapı iç sacı veya karter muhafazası gibi oldukça kompleks formların basımında sadece soğuk sac veya galvanizli sac kullanmak yetmez; malzemenin DC04 veya DC06 gibi yüksek şekillenebilir (extra deep drawing) sınıflarında olması hayati önem taşır.

Kopma Uzaması (Elongation) ve R-Bara Değerleri

Bir rulo malzemeyi preslediğinizde malzemenin mikro yapısındaki taneciklerin (grains) ne kadar esneyeceği, çekme testlerindeki %A (kopma uzaması) verisi ile anlaşılır. DC01 kalite bir soğuk sac %28 civarı bir kopma uzamasına sahipken, DC04 ambalajından çıkan bir rulo %38'lere kadar esneyebilir. Plastik anizotropi katsayısı (r-değeri) düşük bir sac ile kompleks bir geometriyi tek vurumda basmaya çalışırsanız, malzemenin tepe noktalarında "boyun verme" (necking) ve nihayetinde yırtılma yaşarsınız.

Kalıp Hasarları ve Çinko Sıyrılması

Derin çekme işlemlerinde kullanılan alaşımlı veya kaplamalı saclarda karşımıza çıkan diğer problem, pres sıvama yüzeyinde oluşan deformasyonlardır. Galvanizli sac kullanımı sırasında doğru yağlama (lubrication) yapılmazsa, yüzeydeki çinko tanecikleri pres kalıbına yapışır. "Galling" olarak adlandırılan bu olay, bir sonraki sacın yüzeyini çizer ve yüzbinlerce liralık pres kalıplarının bakım periyodunu erkene çeker. Sektör tecrübemiz göstermektedir ki, formlanabilirlik sınırlarını aşan tasarımlarda, sac kalınlığı yerine stratejik tedarik modeline geçmek ve malzemenin kimyasal reçetesini (örneğin IF çelikler - Interstitial Free) değiştirmek çoğu zaman kalıp revizyonundan çok daha mantıklıdır.